Avalon » Publicystyka » Artykuł

Zaburzenia psychiczne u postaci z komiksów Marvela

Jednym z trudnych tematów, który poruszony został na łamach komiksów, były zaburzenia psychiczne. Po co scenarzyści komiksów poruszali ten temat? Czy był to jedynie zabieg mający napędzić akcję? Zaburzenia miały zapoczątkować narodziny danego bohatera, być tym, co go napędza? Czy może dostrzegali także inną korzyść płynącą z poruszania tego tematu? Być może scenarzyści zdawali sobie sprawę, że pokazanie kogoś mającego tego typu problemy będzie stanowiło swoistego rodzaju terapią, pokaże czytelnikowi, z czym muszą zmagać się inni, także realni ludzie. To jak wyglądają ich zmagania z zaburzeniami psychicznymi i jakie formy może przybrać. 

W pierwszej części tekstu poświęconego zaburzeniom psychicznym w świecie Marvela przybliżamy kilka postaci zmagających się z różnymi ich rodzajami.



Robert Reynolds, znany później także jako Sentry, zyskał swe supermoce po zażyciu super formuły tajemniczego Profesora. Jak zostało ustalone, bohater ten miał niezwykłego pecha i w jego potężnym ciele nagromadziły się aż trzy dolegliwości: alkoholizm, schizofrenia i agorafobia. Myślę, że można mu także przypisać rozdwojenie jaźni: potrafi „przełączać się” między swoją osobowością a Sentrym, choć mimo iż są to różne osobowości, obaj mają te same wspomnienia. Skupmy się jednemu z jego zaburzeń: schizofrenii.

To przewlekła choroba należąca do zaburzeń psychotycznych – stanów, które są nieadekwatnym postrzeganiem świata, jego odbieraniem i ocenianiem. Cierpiący na tę dolegliwość mają upośledzoną umiejętność krytycznej oraz realistycznej oceny nie tylko własnej osoby, ale również otoczenia i stworzenia jakiekolwiek relacji. Do najczęstszych objawów schizofrenii zalicza się urojenia, halucynacje, zobojętnienie uczuciowe, afekt blady. W początkowej fazie zaburzeń stopniowo staje się podejrzliwy, nieufny, zamknięty w sobie, unika relacji z ludźmi i przestaje wychodzić z domu. Dla najbliższych chorej osoby takie zachowania są wynikiem traumatycznych wydarzeń lub trudności w życiu osobistym. Leczenie schizofrenii to długi proces trwający kilka, kilkanaście lat lub nawet do końca życia.

W przypadku Sentry'ego wyżej wymienione zaburzenie ma dość ciekawy przebieg, ale i też wygląd: nie tyle jest to samo zaburzenie, co postać o swoim wyglądzie, imieniu, zachowaniu. To właśnie nawiedzający Roberta Void jest trawiącą go schizofrenią, mimo iż pojawia się w swojej cielesnej formie. Początkowo Reynolds wierzy, że Void jest osobnym bytem, który siedzi bezpiecznie zamknięty w piwnicy. Void jednak nawiedza Roberta/Sentry'ego dręcząc go niemal na każdym kroku. Bohater próbował pozbyć się go, nawet wrzucił go w Słońce, ale ten i tak wrócił. Void reprezentuje obawy i lęki Roberta/Sentry'ego, staje się coraz silniejszym, im bardziej tamten jest przestraszony. W związku z tym bohater ukrywa się i ulega swojej agorafobii, czyli lękowi przed przebywaniem na otwartych przestrzeniach, wyjściem z domu, wywołany obawą przed atakiem paniki i brakiem pomocy.


Kolejną z postaci, której przykład można przytoczyć, jest Jessica Jones i zespół stresu pourazowego (PTSD). Zaburzenie to występuje przede wszystkim u osób, które przeżyły traumatyczne wydarzenie. PTSD najczęściej diagnozowane jest u ofiar gwałtu, napadu, rozboju lub innej przemocy fizycznej, emocjonalnej lub też i seksualnej. Do najczęstszych objawów, które dotykają chorą osobę należą: unikanie osób, miejsc lub rzeczy przypominających o bolesnym zdarzeniu, ponowne doświadczanie traumatycznego przeżycia we wspomnieniach lub przeżywanie ich w koszmarach sennych. Co więcej, mogą również wystąpić takie objawy jak: nadpobudliwości, problemy ze snem, koncentracją, złość, drażliwość czy nadmierna czujność.

W przypadku Jessiki Jones głównym sprawcą dręczącego ją PTSD jest oczywiście Purple Man, który przejął nad nią kontrolę w restauracji. Początkowo wykorzystał niewinną superbohaterkę do spacyfikowania patrolu policji. Jakby tego było mało, Jess tak bardzo „przypadła” zwyrodnialcowi do gustu, że zrobił z niej swoją niewolnicę. Przez ponad pół roku zmuszał ją by mu usługiwała na wszelkie sposoby i by patrzyła jak gwałci on inne kobiety [tu pojawia się pewna różnica między komiksową a serialową Jessiką, gdyż twórcy netflixowej produkcji zadecydowali, że w tej wersji również Jones będzie ofiarą gwałtu Killgrave’a - przyp. Rodzyna]  Co więcej, wykorzystując swoje moce budował w niej uczucie przywiązania i przekonywał ją, że go kocha. Dodatkowym ciosem psychicznym i emocjonalnym dla i tak już złamanej kobiety było odtrącenie jej przez Purple Mana i zmuszenie do poradzenia sobie z traumatycznymi przeżyciami i ich konsekwencjami. Bez wątpienia, wydarzenie to odcisnęło na jej psychice dość duże piętno. Nie mogąc sobie poradzić z traumą, która jej dotknęła, Jess zaczęła szukać ukojenia na dnie butelki. 


Innym przykładem może być Carnage, jeden z najbardziej rozpoznawalnym nosicieli kosmicznego symbionta z całego uniwersum komiksów Marvela. Jak wiadomo, Cletus Kasady jest seryjnym mordercą, który wszędzie gdzie się pojawił, pozostawiał za sobą stosy trupów i plamy krwi. Jest on człowiekiem wychowywanym w biednej i patologicznej rodzinie. Ojciec znęcał się nad jego matką by ostatecznie ją zamordować. Chłopak trafił do babci, która okrucieństwem zdawała się przerastać ojca, by w końcu zrzucić ją ze schodów ze skutkiem śmiertelnym. Zupełnie pozbawiony opieki Kasady trafił do sierocińca, gdzie był obiektem kpin i nieprzyjemnego zachowania zarówno ze strony innych dzieci jak i pracowników placówki. Bez wątpienia takie otoczenie i brak miłości czy szacunku doprowadziły do tego, że umysł Cletusa zamknął się na wszelkie pozytywne emocje i rozwinął zaburzenie osobowości zwane psychopatią.

Psychopatą nazywamy osobę z zaburzeniem osobowości, która ma poważne braki w rozumieniu emocji, a dodatkowo jest bardzo impulsywna oraz przejawia kłamliwy styl zachowania. Ludzie, którzy cierpią na to schorzenie, są pozbawionymi wyrzutów sumienia egoistami o zawyżonym poczuciu własnej wartości. Charakteryzują się nieakceptowanym stylem zachowania. Uważa się, że brak empatii i sumienia wynika z zaburzeń w okresie dzieciństwa, kiedy to negatywne zachowania dziecka nie były hamowane czy ograniczane. W takiej sytuacji wykształca się postawa, w której nie ponosi się odpowiedzialności za swoje czyny. Psychopaci nie potrafią dokonać oceny emocjonalnej cierpienia innych ludzi. Nie są w stanie wykształcić mechanizmu, dzięki któremu rozróżnialiby czyny niemoralne od akceptowalnych społecznie.


Zaburzenie dysocjacyjne tożsamości to inaczej brak zdolności do wybiórczej kontroli świadomości. Uważa się, że to schorzenie jest ściśle powiązane z wydarzeniami urazowymi, traumą, nierozwiązanymi i trudnymi do zniesienia problemami lub zaburzonymi związkami z innymi ludźmi. Schorzenie to polega na występowaniu co najmniej dwóch osobowości u jednej osoby. Innymi słowy, jest to pewnego rodzaju rozszczepienie osobowości i jest to zjawisko o tyle ciekawe, że w jego ramach mogą występować całkowicie inne osobowości. Te osobowości mogą mieć różne wzorce zachowań oraz zupełnie odrębną tożsamość i wspomnienia. 

Najlepszym przykładem bohatera cierpiącego na tę dolegliwość jest Moon Knight. W przypadku tej postaci sprawa jest o tyle ciekawa, że w jego głowie siedzi więcej niż dwie osobowości. W umyśle Marka Spectora „żyją” takie osobowości jak kostiumowe alter ego, czyli Moon Knight, Steven Grant – milioner oraz Jake Lockley – miejski taksiarz z kontaktami w podejrzanych kręgach. Do ich grona dołączył także Mr. Knight w jednej z nowszych jego przygód. Swego czasu – jakby było tego mało – nawiedzały go widma takich superbohaterów jak Spider-Man, Kapitan Ameryka i Wolverine. Nie tylko z nimi „rozmawiał”, ale starał się zachowywać jak oni i naśladował ich w walce. Czy to koniec problemów „z głową” naszego bohatera? Ależ skąd! Poza tym, że stworzył kilka tożsamości i próbował naśladować innych herosów, to jeszcze doświadcza na swojej osobie obecności egipskiego boga, Khonshu. Dzięki temu może on prowadzić dyskusje ze swoim boskim opiekunem. Jednak na ile jest to prawdziwe, a na ile to wszystko jedynie dzieje się w jego głowie? Uważało się, że to zaburzenie jest wynikiem ożywienia Marka przez Khonshu, ale równie dobrze mogło być otarciem się o śmierć, które uszkodziło umysł Spectora i wypełniło luki w pamięci halucynacjami. Która wersja jest zgodna z prawdą?

Przedstawieni powyżej bohaterowie komiksów to zaledwie część tych herosów lub złoczyńców, których scenarzyści Marvela „obdarzyli” przeróżnymi zaburzeniami psychicznymi. Jak zostało pokazane, twórcy komiksów czerpią garściami z podręczników medycznych i psychologicznych. To bardzo dobrze, przedstawienie tych dolegliwości w taki sposób może być bardziej przyswajalne zarówno dla młodego jak i starszego czytelnika. Dzięki temu, wiele osób może na podstawie czytania komiksów zwrócić uwagę na to, że ktoś z jego otoczenia może potrzebować pomocy. 

Dengar

za tydzień druga część tekstu

Avalon marvelcomics.pl jest nieoficjalną stroną poświęconą komiksom wydawnictwa Marvel.
Prawa autorskie do wszelkich postaci i grafiki - o ile nie napisano inaczej - należą do firmy Marvel i jej podmiotów.
Wszelkie materiały oryginalne © 2002-2018 Avalon marvelcomics.pl Kopiowanie tekstów bez zgody autorów jest zabronione.